واقع باشد و يا به صورت جزمى درآمده است . اين واژه در احاديث نهى از تفسير به رأى به معناى باور و ديدگاهى است كه شخص آن را بر اثر تلاش فكرىاش برگزيده است . بررسى أسناد فريقين در روايات نهى از تفسير به رأى روايات نهى از تفسير به رأى در مصادر فريقين نقل شده‌اند ، اين احاديث در مصادر شيعى در حد مستفيض « 1 » به بيش از ده روايت مىرسد « 2 » و برخى آنها را در حد تواتر به حساب مىآورند « 3 » در ميان اين روايات روايت با سند معتبر نيز يافت مىشود مانند اين حديث از پيامبر گرامى اسلام كه فرمود : قال اللّه عزّ و جلّ : ( ما آمن بي من فسّر برأيه كلامى . . . ) ؛ خداوند فرموده است : هركس سخن من [ قرآن ] را با رأى خويش تفسير كند ، به من ايمان نياورده است . . . « 4 » گونه ديگرى از احاديث چنين نقل شده است : . . . من قال في القرآن به غير علم ، فليتبوأ مقعده من النار ؛ هركس درباره قرآن سخنى بدون علم گويد بايد جايگاهش را براى آتش آماده كند . « 5 » در مصادر اهل سنت نيز تعدادى از اين احاديث به چشم مىخورد هر چند عده‌اى از اهل سنت در سند برخى از اين احاديث مناقشه كرده‌اند « 6 » ليكن شهرت آنها و نيز

--> ( 1 ) . ر . ك : تفسير العياشى ، ج 1 ، ص 95 ، ح 1 - 5 و 6 ؛ محمد صدوق ، التوحيد ، ص 68 ، ح 23 ؛ كمال الدين ، باب 24 ، ص 256 ، ح 1 ؛ بحار الانوار ، ج 92 ، ص 110 ، 111 ؛ سيد هاشم بحرانى ، البرهان ، 1 ، ص 17 - 19 . ( 2 ) . ر . ك : روش‌شناسى تفسير ، زير نظر محمود رجبى ، ص 56 . ( 3 ) . ابو القاسم خويى ، البيان ، ص 269 ( 4 ) . امالى ، مجلس 2 ، ح 3 و نيز ر . ك : محمد جواد محمودى ، ترتيب الامالى ، ج 8 ، ص 349 ، ح 4789 ؛ التوحيد ، باب التوحيد و نفى التشبيه : ص 68 ، ح 23 ؛ عيون اخبار الرضا ، باب ما جاء عن الرضا في التوحيد ، ج 1 ، ص 107 ، ح 4 . براى اطلاع از وضعيت رجال اين حديث و اعتبار آنها ر . ك : ابو طالب تجليل تبريزى ، معجم الثقات ، ص 118 . ( 5 ) . التوحيد ، باب معنى « قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ » ، ص 90 ، 91 ، ح 5 ( 6 ) . ر . ك : محمود آلوسى ، روح المعانى ، ج 1 ، ص 6 ؛ شعيب ، الارنئوط ، ( حاشيه ) مسند احمد حنبل ، ج 3 ، ص 496 ، ح 2069 .